وبسایت های خبری کردی

 

 دستوور

ئه مرو

استانداری هه ولیر

peyamner

کۆمه‌ڵه‌ى ژیانەوەی گەنجان

ده نگی ئمه ریکا کردی

هه لویست

ده نگی سه ربه خو

ده نگه کان

ڕێکخراوى چاودێرى کوردۆساید

گروپی روژنامه نوسکانی به سنور

کورد هه وال

ناوه ندی راگه یاندنی یه کیه تی نیشتمانی کوردستان

میدیا

دوربین

سایت رسمی دوکتور برهه م صالح

حکومه تی هه ریمی کوردستان

خندان

کردستان تودی

24کاتزمیر

کورد پرس

موطنی دات کام

کوردستان ئکونومیک

سبه ی

کورد پیدیا

 

 

 

لینک وبسایت های دانلود کتاب 

 کردی

 

 

 

انتشارات مووکریان

انتشارات سه رده م

پرتووک

ای کورد

انتشارات اراس

کتبخانه ی کوردی (یه گرتووی ئیسلامی)

puk midya

مالیک له ئاسمان

کتیب

خزان

پ چ دکه

روزنامه خبات

دنگدان

ماڵپه‌ڕی بڵاوكراوه‌كانی هاوڕێ باخه‌وان

بوکان

چراکان

اسلامیک گرووپ

genderkurd

 جوک کردی - نوکته ی کوردی

ماڵپه‌ڕى ئنستیتیوتى كه‌له‌پوورى كورد

شعر کردی کرماشانی

خیزان

 

 

 

 

 

لینک وبسایت های دانلود اهنگ

 وفیلم کردی

 

 

 

کوردیش موزیک

داستان

کوردیش مووزیک

چییا

کوردستان

چوار اسار

کوردستان گورانی کرمانجی

عاشقان

راپی کوردی

دانلود راپی کوردی 

دانلود دکلمه ماموستا هیمن

فیلم دوبلاژ کوردی

bakrajo

 

 

 



 
 
 
 
(روزنامه و مجله)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وبسایت  شخصیت های کورد
 
 
 

 

ناسری حسامی

 

 

لینک وبسایت های ارائه دهنده لینک

 کردی

 

 

 کوردیش میدیا

kurdistan4all

کورد دات کم

 

 

وبسایت خدمات نرم افزارو سخت

افزار کامپیوتر و چت کردی 

 

 

دانلود فونت کردی

کورد پروگرام

webchin

kurdprogram

kurdistane

microkurd

ژوانگه

چت روم کردی

ژوان نێت » هۆنراوه‌

namonet فرهنگ لغت

 فه رهه نگی ئه لیکترونیکی

فه رهه نگ ئازاد

دانلود فونت کردی

کورد ئاپلود

دیکشنری کوردی قایل نصب روی گوشی موبایل

c4kurd

kurdishweb

 

 

 

 
 
 
 
 

kurd1

kurdstan tv

zagroz tv

newroz tv

mizopotamiya tv

roj tv

tishk tv

vin tv

nrt

kurdsat

گه لی کوردستان

aso sat  

شبکه های کردی روی اینترنت

شبکه های کردی روی اینترنت 

 

 

وبسایت های دانلود عکس

 

 

عکس کردستان

kurdish photo

puk midya

sbey.com

به رهه م صالح

کردستان

genderkurd

 بانک عکس کردستان

+ نوشته شده توسط شیرکو در شنبه ششم فروردین 1390 و ساعت 23:3 |


یەکەم
:

ئه‌گه‌ر کوڕێک له‌ ده‌رگای دڵی دایت، ئەوا زوو دڵی بۆ نەکەیتەوە، چونکه‌ هه‌ندێک لە کوڕان ئه‌و خووه‌ی مناڵیان تیاماوه‌، کە له‌ جه‌ڕه‌سی ماڵانیان ئەداو خێرا رایان ئەکرد.

 

بۆیە بەزووی نەکەویتە داوی کوڕانەوە، تەماشای هەڵسوکەوت و رەفتاریان بکە و بزانە مەبەستیان چییە لە نزیکبوونەوە لە تۆ، ئایا مەبەستێکی کاتی و هەڵپەرستانەی هەیە، یان مەبەستێکی راستەقینەی هەیە بۆ دروستکردنی هاوسەرگیرییەکی سەرکەوتوو.

 

دووەم:

بە جوانی و ماڵ و خوێندن و بنەماڵەوە مەنازەو بەهۆیەوە بەسووک سەیری کەسانی دیکە مەکە، چونکە ئەوانە شایستەی لە کیسچوونن، هەندێکیان مرۆڤ خۆی دەستی نییە لە بنیاتنانییدا، بەڵکو بنازە بەوەی کە خەڵک باسی چاکەکانت بکەن باسی رەفتارە وتە و جوانەکانت بکەن.

 

سێیەم:

ئەگەر هەستت بە شکست یان دڵتەنگی و ناخۆشی کرد لەبەر هەر هۆیەک، ئەوا شکست نەخۆی، بێ هیوانەبییت، بەڵکو هەوڵبدە بۆ لابردنی هۆکارەکانی دڵتەنگییەکەت، تەسلیم نەبیت بە شکست ، دەست نەکەیت بە گلەییکردن لە بەختی خۆت و خەفەت خواردن 

 

خەمەکان هەڵمەگره چونکە ماندووت دەکات.

 

بەهیچ جۆرێک ڕقت لە خۆت نەبێتەوەو رێگە مەدە هەستی خراپ و سلبی زاڵ بێت بەسەرتا.

 

ئەوە بزانە کە دوای هەموو ناخۆشییەک لەم ژیانەدا خۆشییەک هەیە، دوای هەموو بارگرانییەک ، خۆشبەختی دێت، دوای هەموو زستانێکی سارد، بەهارێکی خۆش بەڕێوەیە، دوای هەموو شەوە زەنگێک، رۆژی رووناک هەیە.

 

هەوڵبدە هەردەم شادبن، بێ ئەوەی هۆیەکی دەرەکی هەبێت بۆ شادییتان، بەمەش دەگەنە ئارامیی ، ئەوە بزانن کە شادی و خۆشبەختی لەدەرەوەی مرۆڤەوە نییە، شادی بە پارەو سامان و هاوسەر بەدەست نایەت، بەڵکو پەیوەستە بەخوودی ناخی خۆتەوە، بۆیە پێویستە ناخی خۆتان ئاوەدان بکەنەوە، شادبە بەوەی کە خوایەکی بەخشتندەو میهرەبانت هەیە، بەردەوام ئاگای لێتە و خەمەكانتی بۆ باس بکەو داوای یارمەتی لێ بکەو پشتی پێ ببەستە.

 

ئەوەش بزانە کە هەمووان بەنرخ و بەهادارین ، هەمووان دیاریەکین لەلایەن خوداوە .

خۆت لەسەر وەرزش ڕابێنە، ئاسوودەیی دەروونیت بۆ دروستدەکات.

 

چوارەم:

بۆ سەرکەوتن و زاڵبوون بەسەر شکست و دڵتەنگییەکانت، بەهیچ جۆرێک تەسلیم نەبیت، بەڵکو:

بە هێمنی و له‌سه‌ر خۆیى و په‌له‌نه‌کردن و ناهه‌ڵه‌شه‌یى هه‌لێکت بۆ دێتەپێشەوە.

پێش بڕیاردان بۆ هه‌ر کارێک پێویسته‌ بیربکه‌یته‌وه‌، پاشان بیربکه‌ره‌وه‌، پاشان بیربکه‌ره‌وه‌.

بۆ بڕیاردان لەسەر کاری گرنگ، سوود لە راوێژکردن وەربگرە لەگەڵ دایک و باوک یان هاوڕێ دڵسۆزەکانت.

بۆ سەرکەوتن رێگەی دیکە نییە جگە لە هەوڵدان، له‌به‌رئه‌وه‌ى بەرهەم و ده‌سکه‌وت به‌ستراوه‌ به‌ هه‌وڵدانەوە.

هەرکات وەرگرتنی بڕیارێکی گرنگ لاتان دژوار بوو ، ئەوا بزانن هۆیەکەی تەنها یەک شتە: تێڕوانینێکی ڕوونتان لە متمانە و بەهاکانی خۆتان نییە.

سەرکەوتن و شادی قۆناغ و پلەیەک نییە مرۆڤ پێی بگات، بەڵکو هاوڕێی ژیانە، سەرکەوتن و شادی هەردەم لە حاڵی دروستکردندایە .

سەرکەوتن ، بەرەو پێشەوە ڕۆشتنە ، نەک گەیشتن بە کۆتایی

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در چهارشنبه بیست و یکم تیر 1391 و ساعت 13:24 |

 

 

مقدمه

تاریخ ادبیات و عرفان کرد،امروز مثل بهارستانی است وسیع و دلنشین که رنگ خزان نمی شناسد و همیشه خوش باشد. هر نقطه اش گلی خوش رنگ و رایحه دارد و بر هر کنارش درخت تناوری قد برافراشته است.

روزگاری بیشتر مردم از وجود این باغ بهشتی اطلاع نداشتند و از آن سراغ نمی گرفتند. هجوم ویرانگر آفات گوناگون به قصد از ریشه خشکاندن درختان کهنسال و ثمر بخش و گل بوته های محمدی آن و بی خبری و بلکه بی اعتنایی وارثان باغ موجب شده بود که جوانان و نوباوگانِ این چند نسل اخیر نسبت به آن همه اصالت و زیبایی-که خود داشتند-بی توجه شوند و طرفدار و خریدار گل های کاغذی بیگانگان گردند.به این ترتیب اگر در گوشه وکنار و به صورت پراکنده از ثمر درختی و عطر گلی در این باغ سخنی می رفت،اندک اندک می رفت که آفت فراموشی تا یکی دو نسل آینده،آن مختصر آثار حیات را نیز از چهره ی رنگ و رو رفته اش محو گرداند.

در چند دهه ی گذشته،افرادی دلسوز و درد آشنا،با احساس خطری که از آن یاد شد،کمر همت به احیای باغ بستند و هر یک به قدر وسع در این راه کوشیدند و امروز در سایه ی کار و تلاش این گروه است که سند حیات فرهنگی و سابقه ی علمی و ادبی این ملت چنین پایگاهی بلند و جایگاهی ارجمند دارد.

از ملک ادب حکمگذاران همه رفتند    شو!بار سفر بند که یاران همه رفتند

آن گرد شتابنده که بر دامن صحراست   گوید چه نشینی که سواران همه رفتند

 

[1]«هه ژار»(هَژار)

نویسنده،محقق،مترجم و شاعر نامدار،استاد عبدالرحمن شرفکندی مشهور و متخلص به «هه ژار»، به سال 1339 ﻫ ق مطابق با 1300 ﻫ ش در شهر مهاباد دیده به جهان گشود. پدرش مشهور به ملا محمدبؤر، مردی روحانی و متدین بود که از راه کسب و کار امرار معاش می کرد و زندگی ساده و فقیرانه ای داشت.

عبدالرحمن دو ساله بود که دامان محبت مادرش را از دست داد و از همان آوان کودکی سختی و تلخی زندگی را تجربه کرد. زندگینامه ی هه ژار کتاب قطوری است به قلم خودش، که بسیار شیرین و عبرت انگیز و نکته آموز است.

ترجمه ی آن کتاب مشروح در این مختصر نمی گنجد؛ ناچار به آن امید که در آینده ای نزدیک توفیق انتشار این یادگار ارزنده ی استاد دست دهد و بزودی آن گنجینه ی تجربیات و ادبیات در دسترس خیل علاقه مندان قرار گیرد،اکنون بسیار گذرا نظری بر آن می اندازیم:

با شروع پنج سالگی، نزد پدرش الفبا و قراﺌت قرآن را آغاز کرد و سپس مدتی به مکتب خانه رفت و از آنجا رهسپار خانقاه شیخ برهان شد و پس از فراگرفتن مقدمات،به روستاهای اطراف عزیمت کرد و در کلاس تنی چند از مدرسین علوم اسلامی آن زمان حاضر شد. او زمانی که پا به سن جوانی گذاشت،لذت دانستن را [2]دریافته و عاشقانه به دنبال کسب علم بود.اما پدرش نگهانی در گذشت و بار سنگین مسؤلیت مراقبت و پرورش خواهر وبرادران صغیرش را بر دوش او-که هفده سال بیشتر نداشت-نهاد؛در حالی که از خود مختصری ملک و انبوهی قرض بر جای گذاشته بود. هه ژار ناچار درس و تحصیل را رها کرد و به کسب و کار روی آورد و با تلاش بسیار توانست سروسامانی بگیرد و به نان و نوایی برسد. زن گرفت وبه قول خودش فرشته ی رحمتی به خانه بُرد که در سایه اش آرامش یافت و در کنارش سختی و خستگی کار روزانه را از یاد برد.اما ستاره ی بلند بخت او بزودی افول کرد و پس از دو سال،دست اجل مونس دلسوزش را از وی گرفت.

با همه ی مشکلات شهرنشینی،به مهاباد نقل مکان کرد،چرا که برادران،وقت مدرسه رفتنشان فرا رسیده بود و او به هیچ روی راضی نمی شد که بی سواد بمانند و از طرفی هم جز در شهر امکانی برای تحصیل ایشان وجود نداشت.

نیاز به امکانات بیش تر موجب شد که کسب و کارش را رونق بیش تری بدهد. هنگام برداشت محصول،از کشاورزان بوکان و روستاهای اطراف گندم و توتون می خرید و به تبریز می برد و می فروخت. همجنین گاو و گوسفند نیز معامله می کرد و به کار کشاورزیش هم می رسید. به این ترتیب پس از مدتی وضع مالیش خوب شد؛ [3]در شهر خانه ای خرید و به سر و وضع بچه ها رسید. بار دیگر ازدواج کرد و این بار نیز زنی بسیار فداکار ومهربان نصیبش شد.

نا گفته نماند که با همه ی گرفتاری ها،علاقه ی شدید عبدالرحمن جوان به زبان و ادبیات کردی چنان بود که تا آن سال ها،بسیاری از دواوین شعرای کرد زبان را خوانده بود و بیشتر آنها را از حفظ داشت. به علاوه از همان سنین نو جوانی در خود استعداد و توان شعر سرودن را می دید؛اما مخالفت های شدید پدرش، او را از شاعر شدن باز داشته بود. زمانی که پا به سن 20 سالگی گذاشت،سال 1320 ﻫ ش بود.

عبدالرحمن شرفکندی جز نخستین کسانی بود که در جمعیت تجدید حیات کردستان عضو شد. آن گاه بود که به خود اجازه داد شاعری را از سر گیرد و در بیان محرومیت مردم و بیداد شاهان و حاکمان شعر بگوید.

تخلص «هه ژار» را برگزید که به معنی درویش و بی نواست و با خود عهد کرد که هیچگاه به خاطر مال و مقام، دست به قلم نبَرد و جز در راه مبارزه با ظلم و جهل شعر نگوید.

اشعار نغز و دل انگیز«هه ژار» به زودی به دل ها راه یافت و وارد زبان خاص وعام شد. از سوی قاضی محمد«شاعر ملی» لقب گرفت و نخستین دیوان اشعارش- که ﺋاله کؤک نام داشت- چاپ و منتشر گردید و به زبان آذری نیز ترجمه شد و انتشار [4]یافت. قاضی او را بسیار ارج مینهاد و چیزی نگذشت که در شمار دوستان و نزدیکان وی در آمد و در صحنه های سیاسی آن دوران فعّالانه حضور پیدا کرد.

در یکی از مأموریت هایش که از سوی قاضی محمد در سقز به سر می برد و مشغول مذاکره با افسران ارتش بود؛ ناگهان همه چیز عوض شد و دستور بازداشتش رسید و محترمانه زندانی شد. در زندان سرهنگ غفاری از او خواست تا اظهار پشیمانی کند و جان سالم به در برد؛ نپذیرفت و اعلام کرد که آماده است تا در راه عقیده اش کشته شود. باری پس از دو ماه حبس در سقز، خواستند او را به مهاباد منتقل کنند که در فرصتی گریخت و پس از روز ها پیاده روی در برف و سرما، از مرز عبور کرد و وارد خاک عراق شد.

داستان زندگی هه ژار در عراق، سراسر حکایت تحمل فقر و محرومیت در عین آزادگی است. ماجرا پشت ماجرا و پر از فرازو نشیب. سال ها با نام مستعار زیست و برای گذراندن زندگی، به انجام سخت ترین کارها دست زد. از کارگری و سرعملگی در بیابان های گرم و سوزان جنوب و غرب عراق گرفته تا خدمتکاری منازل و حمل بارهای مردم.اما در این احوالی از مطالعه دست نکشید و همواره بخشی از مختصر دست مزدش را به خرید کتاب اختصاص میداد.

[5]کار طاقت فرسا و سوء تغذیه بیمارش کرد و چون بیماریش به درازا کشید، مسلول شد می رفت که از دست برود، که توسط جمعی از دوست دارانش به بیمارستانی در جبل لبنان انتقال یافت. این بیمارستان کتاب خانه ی بزرگی داشت؛ حاوی کتاب های ارزشمند بسیار به زبان عربی. هه ژار دو سال و چند ماه در آنجا به سر برد و در این مدت بیشترین اوقاتش را به مطالعه گذراند و اطلاعات و معلوماتش را در زمینه ی زبان و ادبیات و تاریخ عرب تکمیل کرد؛ طوری که چون بهبود یافت و به عراق بازگشت به عضویت در مجمع علمی آن کشور درآمد و مجال یافت که به تحقیق ومطالعه ی بیشتری بپردازد و به علاوه برخی از اشعار و مقالاتش را منتشر سازد.

از روزی که ایران را ترک کرده بود 9 سال می گذشت و اکنون برای نخستین بار ظرف این مدت، امکانی فراهم آمده بود که زن و فرزندش را پیش خود بخواند؛ تا پس از سال ها در کنار هم قدری بیاسایند. آن روزها پسرش 6 ماه بیشتر نداشت و حال که 9 سال دارد پدرش را نمی شناسد. وآنگهی چون علت غیبتش را درک نمی کند از او گریزان است. اما این تیرگی ها اندک اندک زدوده شدند و خانواده بار دیگر رنگ خوشبختی را به خود دید.

در آن سال ها نوری سعید نخست وزیر عراق بود و حکومت پلیسی وفشار و سانسور بیداد می کرد دیری نپایید که روحیه ی ظلم ستیزی وقلم توانای هه ژار او را در [6]شمار مخالفان حکوت در آورد و چون به روی حاضر به همکاری با دستگاه نشد، ناگزیر پی از آنکه دستگیر شود، همسر و دو فرزندش را به یکی از دوستان سپرد و خود مخفیانه به کردستان سوریه گریخت. در آنجا یک سال دور و بی خبر از خانواده اش به سر برد و پس از این مدت موفق شد که ایشان را نیز نزد خود بخواند و به این گونه بار دیگر و در غربتی دیگر دور هم جمع شوند.

پس از 3 سال اقامت هه ژار در کردستان سوریه، یعنی در تابستان سال 1958 میلادی، عبدالکریم قاسم در کشور عراق کودتا کرد و زمام امور را به دست گرفت. پس از چندی ملا مصطفی بارزانی نیز از شوروی به عراق بازگشت و برابری حقوق کرد و عرب را در آن کشور مطرح کرد. هه ژار بی درنگ به عراق بازگشت و بدو پیوست. و از این تاریخ به مدت هفده سال در کنار بارزانی بود و از نزدیک ترین یاران و مشاوران او به حساب می آمد.

هه ژار در این دوره نیز به نوعی دیگر در فشار و سختی بود؛ از سویی کار دشوار و بی امان در تبگنایش می گذاشت و از دیگر سو، خیانت ها و خود فروشی ها و نامردی های بعضی آزارش میداد اما او به هر حال ودر هر شرایطی به آرمانش وفادار بود و در خدمت به آن هرگز تعلل نورزید. زمان صلح و آتش بس به مدد اشعار و نوشته هایش روشنگر افکار عمومی بود و هنگامی که جنگ در می گرفت، روز ها تفنگ در [7]دست و شبها قلم بر کف، با زور گویی و بیداد گری مبارزه می کرد. تا آنکه در سال 1975 میلادی - به طوری که در بحث بارزانیان آمده است- نهضت کردستان عراق شکست خورد و شمار فراوانی از کرد های عراقی ناگزیر به ایران پناهنده شدند. به اصرار بارزانی، هه ژار نیز به ایران بازگشت و هم به شفاعت او ساواک پرونده ی سی سال گذشته اش را دوباره نگشود. او را مانند دیگر پناهندگان در عظیمیه ی کرج سکنی دادند و بدی ترتیب برای چندمین بار و این بار در سر پیری، باز زندگی را از صفر شروع کرد و برای تأمین معاش و گذران زندگیِ خود و فرزندانش، به تکاپو افتاد. در دانشگاه تهران ترجمه ی مجموعه ی قانون در طب،تألیف ابو علی سینا را به او پیشنهاد کردند و قرار شد اگر از عهده ی این کار برآمد، دستمزد مختصری بگیرد. با ترجمه ی اولین کتاب از این اثر، در محافل علمی وادبی راه پیدا کرد و به عضویت فرهنگستان زبان فارسی در آمد.

با پیروزی انقلاب در بهمن ماه سال 1357ﻫ ش مجال آن را یافت که در زمینه ی کار مورد علاقه اش، یعنی تحقیق درباره ی زبان و ادبیات کردی به فعالیت بپردازد وی در این سال ها  از جنبه ی ادبی و فرهنگی بیشترین استفاده را از عمر عزیزش ببرد و با تلاشی سخت و خستگی ناپذیر، بیشتر ساعات شبانه روز را به تحقیق و تألیف و ترجمه مشغول بود. و در سایه ی این کار پیگیر، آثار ارزشمند و کم نظیری [8]را در زمینه های مختلف علمی و ادبی و فرهنگی، از خود به یادگار گذاشت؛ که از جمله ی آن ها شرح دیوان اشعار شیخ احمد جزیری، ترجمه ی دوره ی کامل قانون ابن سینا در هفت مجلد، گرد آوری فرهنگ جامع لغات کردی به کردی و فارسی، زندگینامه ی خودش و با لاخره ی ترجمه ی کامل قرآن کریم به کردی را می توان نام برد.

اما کار مداوم و بی خوابی بسیار و بی توجهی تغذیه ی صحیح و عدم مداوای اصولی، بیش از پیش جسمش را می گداخت و توانش را می کاست؛ تا آنکه سرانجام در روز پنجشنبه دوم اسفند ماه سال 1369 ﻫ ش، جان پاکش به جوار یار شتافت و بدرود حیات گفت.

جنازه ی استاد را به مهاباد منتقل کردند و در حالی که شهر در ماتم نشسته بود و جمعیت انبوهی از دور و نزدیک برای وداع با وی گرد آمده بودند، با تجلیل بسیار تا گورستان بداغ سلطان مشایعت شد و آنجا او را در حالی که سیلس از اشک بدرقه ی راهش بود، در کنار هیمن و ملا غفور به خاک سپردند.

در رثای استاد هه ژار شعرهای فراوان سوزناک سروده اند که ذکر آن ها در مجال این گفتار نیست و این جا تنها به نقل سه بیت از استاد محمد قاضی، شاعر و مترجم نامدار اکتفا می کنم؛ با این توضیح که در روز بزرگداشت شادروان استاد هه ژار در [9]تهران، باران تندی باریدن گرفته بود و شاعر با ورود به مجلس، فی البداهه چنین سرود:

شگفت نیست اگر آسمان بگرید زار    زداغ مرگ عزیزی بزرگ هم جون همچوهه ژار

هه ژار مرد شریف و بزرگوار که بود    حساب فضل و کمالش برون زِ حد شمار

نهاد داغ بزرگی به قلب ملت کرد    پس از هزاران داغ این سپهر کج رفتار

داستان زندگی استاد عبد الرحمن شرفکندی«هه ژار» حکایتی است که از سه جنبه جای تأمل دارد:نخست از نظر ادبی و فرهنگی.

هه ژار در 24 سالگی از سوی قاضی محمد به عنوان شاعر ملی کُرد لقب گرفت که این خود نشانگر میزان استعداد و توانایی وی در آن سن و سال بود و اشعارش را در مجموع از جمله ی ارزشمند ترین آثار منظوم در زبان و ادبیات کردی به حساب نیاوریم و آن ها را در شمار بهترین ها نگذاریم، شاید حق مطلب را ادا نکرده باشیم؛اما نثر او بحث دیگری است. قلمش افق های تازه ای را بر روی زبان و ادبیات کردی گشود و اهل فن خدمت وی را به این زبان تنها با آثار و خدمات شیخ سعدی علیه الرحمه در مورد زبان فارسی مقایسه می کنند. نثر هه ژار در عین آنکه بسیار بی تکلف و روان است، به تناسب موضوع، وزن وآهنگی خاص دارد که حاکی از ذوق سرشار نویسنده و احاطه ی فوق العاده ی وی بر این زبان است.

[10]همچنین در تاریخ ادبیات معاصر زبان های فارسی و عربی هم، نام هه ژار نامی آشنا نیست. استاد پس از هزار سال،-چنانکه گفتیم- قانون ابن سینا را از آن عربی معما گونه، به فارسی روان و یکدستی ترجمه کرد و تحسین همگان را موجب گردید.

سخن در مورد تک تک آثار هه ژار فراوان است و اینها همه یک بعد از شخصیت او را نشان می دهد: بعد علمی و ادبی؛ در حالی که شاید مهم تر از آن جنبه ی سیاسی و اجتماعی شخصیت اوست:

سَرِ نترسی داشت و به مدد اراده و پشتکارش، با قدرت و استحکامی ستودنی در صحنه های سیاسی دوران های مختلف تاریخ معاصر کردستان، با وجود حساسیت و مخاطره ی بسیار، فعالانه حضور می یافت و خوف به دل راه نمی داد و سهل است که با وجود آن همه فقر و رنج و بیماری و آوارگی، هیچ گاه در دام مال و مقام نیفتاد و بر سر ارزش های اعتقادیش معامله نکرد، بلکه تا آخر عمر در این راه دچار تردید و دو دلی نیز نشد و قدم و قلمش را با سستی و کم کاری آشنا نساخت. این خصیصه ی استاد ضمن آنکه موجب ابتلایش به انواع سختی ها و گرفتاریها شده بود،پس از سال ها ، شهرت و محبوبیت ویژه ای  را برایش به ارمغان آورده و او را یکی از محبوب ترین چهره ها نزد بزرگ و کوچک قومش گردانده بود.

[11]اما همه ی این امتیازها در مقایسه با اخلاقیات استاد، بی نمود بود؛ چرا که با آن همه ارج و منزلت علمی و فرهنگی و با آن موقعیت والای اجتماعی، کمترین نشانی از خودپسندی و غرور نداشت و بر عکس هرچه قدم های بزرگتری بر می داشت، خود را کوچکتر می یافت و به هر اندازه مقام علمی و ادبی و اجتماعیش بالاتر میرفت، خاکی تر می شد. اُستاد نه تنها به اخلاق بلکه مهم تر از آن به باور نیز متواضع بود. از دروغ بی حقیقتی نفرت داشت و تملق و ریا و چاپلوسی را هم فرزندان خلف دروغ می نامید. ثروت و مال دنیا در نظرش قدر و قیمت زیادی نداشت ودر اندیشه ی بود و نبودش نبود.

باری،داستان زندگی هه ژار، حکایت وفاداری به محرومان ودشمنی با زور مداران است که نتیجه اش برای او عمری فقر و محرومیت و درد و رنجِ در غربت زیستن و در عین عشق به وطن داشتن، ناچار از آن گریختن بود. آنچنان دل در گرو حق نهاده و سر در راهش گذارده بود که در راه آن محاسبه نمی دانست و مصلحت نمی شناخت. دریایی از استعداد و توانایی و معلومات در وجودش گرد آمده بود و اگر اراده می کرد و چشمه ای از آن را در طریق عافیت طلبی مصرف می نمود، بزودی به همه چیز می رسید؛ اما او هرگز به این«چیز» ها  وقعی نمی نهاد و این توان استثنایی را در راه ظلم ستیزی و جدال با ارباب بی مروت زر و زور، طوری به [12]خدمت گرفته بود که نامش، کلامش و پیامش همواره دل و دماغ آنان را آزرده می ساخت. و خود در حالی که گریزان از سایه ی شوم استبداد، غالبا در دیار غربت، دست به گریبان با فقر و بیماری، برای امرار معاش ناچار به انجام کارهای سخت و طاقت فرسا بود، می سوخت و می ساخت وگردن بر می افراشت.

 

 

[13]اثاروتالیفات استاد هه ژار :

1.     ئاله کوک، دیوان اشعار،چاپ تبریز ، سال 1324 ه.ش .

2.     به یتی سه ره مه رو لاسایی سه گ و منگه شه و،منظومه ای شامل طنزهای اجتماعی ، چاپ سوریه ،1957 میلادی

3.     ترجمه منظومه مه م و زین خانی از کردی کرمانجی به کردی سورانی ، چاپ بغداد ،1960 میلادی

تجدید چاپ به انضمام عین اشعار خانی با لغات و اصطلاحات ان،چاپ ایتالیا 1989 میلادی

4.     بو کوردستان،دیوان اشعار چاپ اول ،عراق 1966 میلادی ،چاپ چهارم ،سوئد ،1988 میلادی

5.     ترجمه رباعیات خیام به کردی با حفظ قالب عروضی رباعی،چاپ اول ،عراق،1968 میلادی ،چاپ سوم ایران،سروش 1370 ه.ش.

6.     ترجمه شرفنامه بدلیسی به کردی،با افزودن مقدمات وتعلیقات،چاپ اول نجف 1973میلادی چاپ دوم،تهران،1360 ه ش .

7.     هوزی له بیر کراوی گاوان،ترجمه ازعربی به کردی،چاپ بغداد،1973میلادی.

8.     ترجمه مجموعه قانون در طب بوعلی سینا،شامل5 کتاب در 7مجلد انتشارات سروش منتشر کرده است .

9.     یه ک له په نای خال وسیفری بی برانه وه،ترجمه یک جلوش بی نهایت صفرها،اثردکترعلی شریعتی از فارسی به کردی،چاپ تهران1358ه ش

10.                       ئاری برا،وارابرا،ترجمه اری این چنین بود برادر،اثردکتر علی شریعتی از فارسی به کردی،1358ه ش.

11.                       عیرفان،برانبه ری ئازادی،ترجمه عرفان،برابری،آزادی، اثر دکتر علی شریعتی،چاپ تهران ،سروش،1359 ه ش .

12.                       دایه!باوه!کی خراوه؟،ترجمه ی پدر!مادر!مامتهمیم،اثر علی شریعتی،چاپ تهران،سروش،1359 ه ش .

13.                       شرح دیوان اشعار شیخ احمد جزیری به کوردی سورانی،چاپ،تهران،سروش،1361 ه ش .

14.                       ترجمه اثار البلاد و اخبار العباد به فارسی،اثرذکریابن محمد بن محمود القزوینی،جاپ تهران،اندیشه،1366ه ش .

15.                       فرهنگ جامع کردی به کردی کردی و فارسی،چاپ تهران،سروش،1369 ه ش .[14]

16.                        پینج ئه نگوست ده بنه یه ک مست،ترجمه پنج انگشت یک مشت است،اثربریژیت ونگوربورسکی از فارسی،چاپ تهران،کانون پرورش فکری کودکان وجوانان،1362 ه ش.چاپ دوم،انتشارات تازه نگاه،تهران،1380 ه ش .

17.                       چشتی مجیور،زندگی نامه هه ژار به قلم خودش،کردی،چاپ پاریس،1997 میلادی .

18.                       ترجمه قران کریم به کردی،چاپ تهران،تازه نگاه –احسان،1380 ه ش .

19.                       میژوی ئه رده لان،گرداوری،اقتباس و ترجمه تواریخ موجود درباره خاندان اردلان،چاپ تهران،تازه نگاه،1381 ه ش

اثار منتشر نشده:

1.                 تاریخ سلیمانیه ترجمه از عربی به فارسی

2.                 روابط فرهنگی ایران و مصر،ترجمه از عربی به فارسی

3.                 فرهنگ فارسی به کردی .(ترجمه فرهنگ عمید)[15]

 

 

[16]«هیمن»

سید محمد امین شیخ الاسلامی متخلص به «هیمن»،فرزند سید حسن شیخ الاسلامی مکری از تبار عارف و دانشمند معروف ما جامی چووری، در بهار سال 1300 شمسی برابر با سال1340 ه ق در یکی از روستاهای مهاباد به نام«لاچین» متولد شد. پس از یاد گیری قرآن مجید و کتب مقدماتی فارسیو عربی، به مهاباد رفت و مدت چهار سال در خانقاه و مدرسه ی جد مادریش شیخ یوسف برهان در سلک طلاب علوم دینی تحصیلات خود را ادامه داد و در همان ایام با «هه ژار»-که آنجا بسر می برد- همدرس و هم صحبت شد و با عقد اخوت و دوستی بست.

بعد ها به دستور پدرش به آبادی«کولیجه» راه یافت و مدت چند سالی نزد ملا احمد فوزی درس خواند. در سنه ی1317 ه ش به خانه ی پدری در آبادی«شیلاناوی» بازگشت. روز ها به کار کشاورزی و زراعت می پرداخت و شب ها تا دیر وقت به مطالعه ی کتب ادبی-از فارسی و کردی- مشغول بود و هر ساله چندین بار به شهر مهاباد آمدوشد داشت؛در این مسافرت ها با رجال شعر وادب آشنا شد و در جلسات ادبی جوانان باذوق آن دیار شرکت جست و اندک اندک در اثر ابراز لیاقت و استعداد،مورد توجه شخصیت های معروف مهاباد،مخصوصا قاضی محمد قرارگرفت.

[17]هیمن در این ایام جوانی برازنده و کار آمد و آگاه، و آشنا به رموز ادبیات کردی و شعر شناس بود و خود نیز شعر می گفت و اشعارش در میان جوانان طرف داران زیادی داشت. پدرش نیز اهل شعر وشاعری بود؛ولی دوست نداشت که فرزندش وقت خود را به سرودن شعر بگذراند؛اما استعداد ذاتی و قریحه ی خدادادی او را به راهی سوق داده بود که به سرچشمه ی زلال ابداع و ابتکار در فنون شعر و شاعری منتهی شود و در سنین بالا اهلیت لقب«شاعر وطنی» را داشته باشد.او راه خود را پیش گرفته بود؛ هر لحظه با شوق و ذوق بیشتر ،گام های فراتر بر می داشت و عقب نشینی و انزوا گیری برای او محال و ممتنع بود.

هیمن در سال 1323 شمسی به عضویت شورای نویسندگان نشریه ی نیشتمان در آمد، که به طور مخفیانه از سوی جمعی از ادبا و شعرای کرد علیه رژیم ستمشاهی انتشار می یافت. در سنه ی 1344 ه ش پدرش دار فانی را وداع گفت و دو سال بعد از آن مادرش نیز-که دختر مرحوم شیخ یوسف برهان بود- در گذشت.

به سال 1347 ه ش به علت مشاهده ی اوضاع نا مطلوب کشور و ستم هایی که از طرف رژیم شاه بر قوم ستمدیده ی کُرد می رفت، خانه و زندگی را ترک گفت و سال ها در بلاد غربت متواری و آواره بود. پس از پیروزی انقلاب ایران به وطن بازگشت و خدمات ادبی و اجتماعی و فرهنگی خود را از سر گرفت؛که از جمله ی [18]آن ها انتشار مجله ی سروه به زبان کردی است که در شهر ارومیه چاپ و توزیع می گردد.

استاد هیمن پس از 65 سال زندگی، بر اثر سکته ی قلبی به تاریخ شب جمعه29 فروردین سال65 شمسی برابر با هشتم شعبان سال 1406 ه ق در گذشت.

 

آثار چاپ شده ی هیمن :

1.تاریک  وروون،دیوان شعر.

2.ناله ی جودایی،شعر.

3.پاشه روک ،مجموعه ی مقالات و اشعار.

4.باز نویس تحفه ی مظفریه از رسم الخط لاتینی به کردی.

5.مقدمه ی رمان قه لای دمدم،اثر عرب شامیلوف.

6.شازده و گدا.

7. هه واری خالیˇ

 


[1] تاریخ مشاهیر کرد  ص560  جلد دوم

[2] تاریخ مشاهیر کرد  ص 561 جلد دوم

[3] چیشتی مجیور  ص 27 چاپ پاریس

[4] چیشتی مجیور  ص  28 چاپ پاریس

[5] تاریخ مشاهیر کرد  ص 566 جلد دوم

[6] تاریخ مشاهیر کرد  ص  570 جلد دوم

[7] چیشتی مجیور  ص 112  چاپ پاریس

[8] ﺌا له کؤک  ص 33 چاپ تبریز

[9] ﺌاله کؤک  ص 35 چاپ تبریز

[10] تاریخ مشاهیر کرد  ص99 جلد اول

[11] تاریخ مشاهیر کرد  ص 134 جلد اول

[12] تاریخ مشاهیر کرد  ص 135 جلد اول

[13] تاریخ مشاهیر کرد  ص 566 جلد دوم

[14] تاریخ مشاهیر کرد  ص 566 جلد دوم

[15] تاریخ مشاهیر کرد  ص 567 جلد دوم

[16] دوواوین هیمن  ص 35  یاداشت

[17] دوواوین هیمن  ص 45  یادداشت

[18] دوواوین هیمن  ص 49  یادداشت

 

جمع بندی:

شناسه و هویت هر ملتی شامل فرهنگ و ادبیات آن ملت می باشد. از این رو هر تمدنی دارای هویت و فرهنگ خاص خود می باشد که نشأت گرفته از شیرازه ی فرهنگ و تبادل اجتماعی مردم آن جامعه است.

از این رو در میان ملت کُرد شاعران و نویسندگان بر جسته ای وجود داشته اند و دارند؛که نقش بزرگی را در رشد و فرهنگ و ادبیات مردم کردستان با لاخص و به طور عام کشور ایران داشته اند. شاعران کُرد در زنده نگه داشتن آداب،سنن و فلکور مردم کردستان نقش بسیار بزرگی داشته اند. از جمله در سرودن اشعار کردی و رسم الخط کردی وانتقال آن به مردم زمان خود و بعد از خود داشته اند.

هم چنین توانسته اند آن را به سایر اقوام ایران نشان دهند و در رشد فرهنگی کشور چشم گیر است.

از شاعران و نویسندگان نامی کردستان ایران می توان به استادان« هه ژار و هیمن» اشاره کرد که دارای آثار گرانبها و ارزشمندی هستند،که در ایران و منطقه و خاور میانه مورد توجه است.

من در این تحقیق به بررسی افکار و عقاید و اشعار این دو شاعر و نویسنده پرداختم.

 

 

منابع:

1.     «تاریخ مشاهیر کرد»مرحوم بابا مردوخ روحانی(چاپ دوم 1382)

2.     «چیشتی مجیور» زندگی نامه ی هه ژار به قلم خودش،چاپ پاریس1997

3.     «دوواوین هیمن» نوشته ی هیمن

4.     «ﺋا له کؤک» دیوان اشعار،چاپ تبریز1324 ﻫ  . ش

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در شنبه بیستم خرداد 1391 و ساعت 8:25 |
 

***  غرولند *** 

 شیر کو بیکس

شعر «غرولند» داستان پسر بچه‌ای کرد است که در میدان بزرگ شهر شام به واکس زدن مشغول است و از دیگران تقاضا می‌کند که کفش‌هایشان را واکس بزند، و هنگام غروب در حالیکه خسته و نا امید گشته، به فکر  واکس زدن کفشهای خدا میافتد و با خود به زمزمه می‌پردازد...

«ورته‌ ورتێ»

ئێواره‌ بوو!

حه‌مه‌ بچکۆلی بۆیاخچی

سه‌ری ماندووی داخستبوو

له‌ سووچێکی گۆڕه‌پانه‌ گه‌وره‌که‌دا

له‌ناوه‌ندی دڵی شاما

له‌سه‌ر کورسیه‌ نزمه‌که‌ی خۆی دانیشتبوو

په‌یتا په‌یتا

وه‌کو فڵچه‌ی نێوان ده‌ستی

جه‌سته‌ی له‌ڕی رائه‌ژه‌نی

حه‌مه‌ بچکۆلی ئاواره‌

له‌به‌ر خۆوه‌ به‌ ورته‌ ورت

ئه‌مه‌ی ئه‌وت:

تۆ بازرگان قاچت دانێ

تۆ مامۆستا قاچت دانێ

تۆ پارێزه‌ر قاچت دانێ

ئه‌فسه‌ر، سه‌رباز، جاسووس، جه‌لاد

کوڕی باش‌و هه‌رچی‌و په‌رچی

هه‌رهه‌مووتان یه‌ک له‌دوای یه‌ک

قاچتان دانێن

که‌س نه‌ماوه‌

هه‌ر خوا ماوه‌

له‌و دنیا دڵنیام

ئه‌ویش ئه‌نێرێ به‌شوێن کوردێکدا

پێڵاوه‌که‌ی بۆ بۆیاخ بکات

ره‌نگه‌ ئه‌و کورده‌ش هه‌ر من بم

ئای دایه‌ی گیان

ئه‌وه‌ ئه‌بێت پێڵاوی خوا چه‌ند گه‌وره‌ بێت؟!

ژماره‌ چه‌ند له‌پێ بکات!

ئای دایه‌ی گیان

ئه‌ی بۆ پاره‌ خوا چه‌ند ئه‌دات؟!

ئه‌بێت چه‌ند بدات …!

 *********************************************************

برگردان شعر به فارسی:

«غرولند »

شامگاه بود

محمد، پسر کوچولوی واکسی

از فرط خستگی گردنش خم گشته بود

در گوشه‌ای از میدان بزرگ

در مرکز شهر شام

بر روی چهارپایه‌ی کوچک خود نشسته بود

و پی‌ در پی

مانند فرچه توی دستش

اندام نحیف و لاغر خود را تکان میداد

محمد کوچولوی بی‌خانمان

با خود غرولند کنان

این چنین می‌گفت:

تو ای بازرگان پایت را بگذار

تو ای استاد پایت را بگذار

تو ای وکیل پایت را بگذار

افسر، سرباز، جاسوس، جلاد

پسر خوب و آدم بی سر و پا

همگی یکی بعد از دیگری

پایتان را بگذارید

کسی نمانده

تنها خدا مانده

در آن دنیا هم مطمئنم

او هم سراغ کردی را خواهد گرفت

تا کفشهایش را واکس بزند!

شاید آن کرد هم من باشم

آخ ... مادر جان

تو گویی که کفشهای خدا چقدر بزرگ است؟!

شماره چند می‌پوشد؟!

آخ مادر جان

راستی برای دستمزد

خدا چقدر می‌پردازد؟!

باید چقدر بدهد...؟!!!

 

سه رچاوه:kurdishzone.blogfa.com

Hiwa.loxblog

+ نوشته شده توسط شیرکو در سه شنبه شانزدهم خرداد 1391 و ساعت 10:45 |
+ نوشته شده توسط شیرکو در سه شنبه شانزدهم اسفند 1390 و ساعت 19:56 |

...,,-~”¯::::::::::::::::::::::::::::::::::¯”'~,,
... ... ... ... ..,,~”::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::”~,,
... ... ... ..,,-“:::::::::::::::/::::::/::::::::::::::::\:::::::::::::::-,::-,::”-,
... ... ...,-“:::::,-“:::/:::::/::::::/:|:::::::::::::::::\::::::::::::::::\::::\::\,”-,
... ... .,-“:::::::/:::::|:::::|:::::::|:|::::::::::::::::::\\:::::::::::::|:|:::::\:::\::\
...... ... /::::::::::|::::::|:::::|\::::::\:\::::::::::::::::::||::::::::::::|:/::::::|::::|::\
... .../::::::::::::\:::::::\::::'\”-,::::\:\,:::::::::::::::|:|::::::::::,//::::::/::::|:::'|
... ../::::::::::::::'\::::::\-,:::”-,”-,::\-,”-,,:::::::::/: |::::::,-“//::::::/:::::/::,,-'
... ./:::::::::::::::::”,-,,::\|”~-,,\,:”~-\”: :”-,::::/: :/:::,-“: :/::,-“/:::,-“:::/
... /::::::::::::::::::/,__”-,\: : ,,-~”,”',-,: : :\:/: :/:,-“,-~,”-,”:/:,,-“:,-//'
... |:::::::::::::::::/:o:::o: :,,-“/. ,-“:\.|: : : : “: -'”:/./,--,”\.'|”/::::::|-“
...|::::::/:::::::::/::/|:::|.\: : \.|'|¯;|..|.|: : : : : : : :|.||;;;|././:|:::|:::|
...|::|:::|::::::::/::'-':::'-,': : '\'\'~'_/,/: : : : : : ,: :'-'-¯-'~': |:::|:::|
...|::|:::|::::::::/::::|:::::'|: : : “' ¯: : : : : : : : : :\: : : : : : /::::'\::|
...|::|:::|:::::::/:::::|:::::'\: : : : : : : : : : : : : : :': : : : : :/::::::|::|
... \:|:::|::::::|::::::|::::::|,: : : : : : : : : :__,: : : : : : :,-“:::::::|::|
... .'\|::|::::::|::::::||::::::\'~,: : : : : : : :'--~': : : : ,,~”\:::::::::|:/
... ...'\:|:::::|::::::/.|::::::|: : “~,: : : : : : : : ,,-~,”::::::'\:::::::|:/
... ... .\\:::::|”~,/-,|:::::::|: : : : ¯”~,-,,,-~”:::,,-'\::::::::\-,,_::|/
... ... ..',\,::|~--'-~\:::::::|: : : : : : |::|,,-~”¯..__\::::::::\... .'|
... ..,~”': : \|: : : : : \::::::|: : : : : : |¯”'~~”~,”,: : \:::::::|... /
..,-“: : : : : :|: : : : : :\::::::|: : : : : : \: : : : : : “~'-,:\::::::|\,
..|: : : : : : : |: : : : : : |::::|,\,: : : : : : : : : : : : : :”-,-\::::|: \
..| : : : : : : : : : : : : : |::::|:'-,\: : : : : : : : : : : : : : :”-'\,|: :|
...\ : : : : : : : : : :'\: : :\:::|: : '\'\: : : : :~,,: : : : : : : : : “~-',_
... \: : : : : : : : : : :\: /:|:/: : : :',-'-,: : : : : “-,: : : : : : : : : : :,/”'-,
... .\: : : : : : : : : : :\|: |/: : : ,-“....”-,: : : : : '\: : : : : : : : : ,/.....”-,
... ...\: : : : : : : : : : \: |: : :/...........\: : : : : |: : : : : : : ,-“.........'\
... ... .\ : : : : : : : : : '\': : /..............\: : : : |: : : : : :,-“.............|
... ... ...\ : : : : : : : : : '\:/.................\: : :,/: : : : : /.............../
... ... .....\ : : : : : : : : : \........................\:,-“: : : : :,/................./
... ... ... ...\ : : : : : : : : : \,_.............._,”======',_..........,-“
... ... ... ... \,: : : : : : : : : \: ¯”'~---~”¯: : : : : : : : : :¯”~~,'
... ... ... ... ..'\,: : : : : : : : : \: : : : : : : : : : : : : : : : : : : '|: : \
... ... ... ... ... .\, : : : : : : : : '\: : : : : : : : : : : : : : : : : : :|: : '\
... ... ... ... ... ...\,: : : : : : : : :\ : : : : : : : : : : : : : : : : : |: : :\
... ... ... ... ... ... ..\ : : : : : : : : \: : : : : : : : : : : : : : : : :|: : : :\
... ... ... ... ... ... ...\\,: : : : : : : :\, : : : : : : : : : : : : : : :/: : : : :\
... ... ... ... ... ... ... .\\ : : : : : : : :'\ : : : : : : : : : : : : : :|: : : : : '|
... ... ... ... ... ... ... ./:\: : : : : : : : :'\, : : : : : : : : : : : : |: : : : : :|
... ... ... ... ... ... ... /: : \: : : : : : : : : '\,: : : : : : : : : : : |: : : : : :|
... ... ... ... ... ... .../: : : '\: : : : : : : : : :'\,: : : : : : : : : :|: : : : : : |
... ... ... ... ... ... ../: : : : :\: : : : : : : : : : :\, : : : : : : : : |: : : : : : |
... ... ... ... ... ... ,/: : : : : : :\: : : : : : : : : : '\,: : : : : : : |: : : : : : |
... ... ... ... ... ..,-“: : : : : : : :“-,: : : : : : : : : : \: : : : : : :| : : : : : |
... ... ... ... ... ,/ : : : : : : : : : :”-, : : : : : : : : : :\: : : : : /: : : : : : /
... ... ... ... ..,/ : : : : : : : : : : : : :”-, : : : : : : : : :'\: : : :| : : : : : ,/
... ... ... ... ,/ : : : : : : : : : : : : : : : “-,: : : : : : : : :'\: : |: : : : : : /
... ... ... .../: : : : : : : : : : : : : : : : : : “-,: : : : : : : : '\: |: : : : : /
... ... ... ../: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :“-,: : : : : : : \,|: : : : :/
... ... ... ,/: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :“-,: : : : : : :\: : : : /'|
... ... .../-,-,”,,-,~-,,_: : : : : : : : : : : : : : : : : “-,: : : : : :'\: : :'|: |
... ... ...|',/,/:||:\,\: : : “'~,,~~---,,,_: : : : : : : : : :'\: : : : : :\,: :|:||
... ... ..|: :”: ||: :”: : : : : : :”-,........ ¯¯”''~~~-----~|\: : : : : : \:|: |'\
... ... ..|: : : ||: : : : : : : : : : :”-,.......................|: : : : : : : \|: |,”
... ... ..| : : : : : : : : : : : : : : : :”-,.....................\: : : : : : : :\,|.|
... ... ..| : : : : : : : : : : : : : : : :”-,\....................,-“\: : : : : : : : '\”
... ... ..| : : : : : : : : : : : : : : : : : :”-\...............,/: : :\: : : : : : : : :\,
... ... ..| : : : : : : : : : : : : : : : : : : : \,.........,/: : : : '\: : : : : : : : : |
... ... ..| : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : \.......,/: : : : ,-~/: : ,: : |: :/: :|
... ... ..'|: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : \~”¯: : : : : |: :|: : /: :/: ,/: :/
... ... ...|: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : |: : : : : : : :”-,,_/_,/-~”:|”¯
... ... ...|: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : |: : : : : : : : : : : : : : : :|
... ... ... |: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : |: : : : : : : : : : : : : : : |
... ... ... | : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :|: : : : : : : : : : : : : : :/
... ... ... .\: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :|: : : : : : : : : : : : : : /
... ... ... ..\ : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :| : : : : : : : : : : : : : /
... ... ... ...\: : : : : : : : : : : : : : : : : : : |: : : : : : : : : : : : : /
... ... ... ... '\: : : : : : : : : : : : : : : : : : |: : : : : : : : : : : :


+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه یازدهم اسفند 1390 و ساعت 0:28 |
 

 

ئازیزان دەمانەوێ لەم بابەت دا گنجێکی شاریی  مەریوان ،شاعرێکی لاو بە ئێوەی بناسێنین :

 

 ناسر تەبەرخوون  ناسراو بە "  ڕێبین "  لە سالی 1365  لە شاری مەریوان  لە دایک بووە. تمەنی منداڵی و مێرمنداڵی خۆی لە شاری مەریوان تێپەڕکردووە وخوێندنی سرتایی و ناوەندی و ئامادیی خۆیی لە شاری مەریوان تەواو کردووە. ئێستا کە لە تەمەنی لاویی  دایە، دوای کۆتایی هێنانی سەربازی ،دووبارە بۆ ئەوەی کە لە کاروانی زانست و معرەفە جێ نەمێنێ دەسی کردووە بە خوێندن لە زانکۆ، ئێستا لە شاری کرماشان لە زانکۆی شەهید ڕزایی لە بەشی کارگێڕی سەرقاڵی خوێندن دایە. هۆنڕاوە کانی شاعر تێکەڵ بە ئەوینداری و پەندە و ڕۆحی پێکەوە ژیان و ...؟؟؟

بۆئەوەی زۆرتڕ لە گەڵ شعرە کانی شاعر ئاشنا بن  دوو پارچە شعری شاعربڵاو دەکەێنەوە .

 

 

یارم نووستووه

 

له‌ دووری تو یه‌ برژانگه‌گانم مانیان گرتووه‌            له‌ چاوانم نووستنیان حه‌رام کردووه‌

برژنگ ده‌نێمه‌ سه‌ر یه‌ک هه‌ر به‌زۆری       دڵم ئه‌ی دڵ به‌سته‌ تاکه‌ی ره‌نجووری

دڵ ده‌کاته‌ جواب ، ئه‌ڵێ ئه‌ی زه‌لام        منیش زامدارم، زامدار خۆش که‌لام

زامدار ئه‌وکه‌سه‌یه ئستا خاوتووه‌             ئه‌و که‌سه‌ی وا تۆی له‌ یاد بردووه‌

ئه‌ی مانگ تۆ نه‌که‌ی عاشق نه‌بیت           چاو راده‌گرێت تا لێی دوور ئه‌بیب

ئاگادار به‌ مانگ سووک پێ هه‌ڵێنیت              نه‌که‌ی تێک نه‌ده‌ی خه‌ونی هه‌نگوینی

ئه‌ی یار تۆ بنوه‌ خودا ئاگات بێت                   به ‌هیوات ده‌بم  تا دڵ  بسره‌وێت   

 

 


 

تێکۆشه‌

 

تۆ سه‌رنج بده‌ به‌ ژیان مه‌لۆره‌               چۆن وا به‌ تاکی له‌و رێگا دووره‌

گه‌نم یا کوو توو به‌ دام هێز ده‌دات        به‌ هه‌نگاو وردی ڕووله‌ ماڵ ده‌کات

ڕێگاکه‌ی سه‌خته‌ پڕ له‌ هه‌ڕه‌شه              به‌دبه‌خت مه‌لۆره‌‌ له‌ باڵ بێبه‌شه‌‌

ئه‌بێت جێ بێڵت به‌ زوو ته‌رمی زۆر           نه‌حه‌سێته‌وه‌ له‌ ده‌شت و  له‌ دۆڵ

کاتێ که‌ هه‌ر وا مۆر ڕێی ده‌ ‌پێوا        له‌ ڕوو نه‌هاتی ڕێگایی له‌ شه‌وا

بینی به‌رانبه‌ر به‌ خۆی سه‌ختێ بوو              نابێت بڵێت سخت ،بێستوون که‌ژێ بوو

فه‌رهادی ده‌ویست نه‌قشه‌ی بڕێژێت        یاکوو په‌له‌وه‌ر  باڵ بقوونجێنت

دیوارت دیوه‌ کاتێ ره‌نگی  ده‌که‌ن            لاری ونارێکی دیوار ده‌ر ده‌که‌ن

ئه‌و سه‌خته‌،وه‌ها ره‌سمێکی هه‌بوو        بێ چاڵ و چۆڵی خێرا ره‌نگ ده‌بوو

پێ  له‌ سه‌رهه‌ڵنا مۆری چاره‌ ڕه‌ش    هه‌ر هه‌موو جارێ لێی ده‌بوو بێبه‌ش

زۆر جار تێده‌کۆشا هه‌ر ده‌که‌وته‌ خوار      نازانم  چل بوو یا  په‌نجا  جار

هه‌ر کۆڵی نه‌دا تا جاری دوائی             دۆراندن ته‌واو  گه‌ییشته‌ ته‌ختائی

کێوی دڵ چڵکن ئاخر کۆلی دا         مۆریش ده‌رسێکی به‌ من پیشان دا

له‌ هه‌موو کاتێ تێکۆشه‌ر بیت         له‌ تاڵی ژیان هیچ کات کۆڵ نه‌ده‌ بیت

 

ڕێبین

 

بۆ زانیاری زیاتردەتوانن پەیوەندی بکەن بە ایمەیلی تاییبەتی شاعر:

 

 

Rebin.mariwan@yahoo.com

هیوادارم ئەم بابەتەش بە دڵتان بوو بێ ، تکایە بۆچوونی خۆتان لە سەر بابەتەکە لە بیر نەچێ !؟؟؟

 

سپاس " شێرکۆ "

     ‌

+ نوشته شده توسط شیرکو در چهارشنبه دوازدهم مرداد 1390 و ساعت 13:57 |

عه لي ئولفه تي

 

طیبه شاه کرمی

 

عه لي ئولفه تي له وه هار 56 له ئاوايي نه قاره كوت يه كي له ئاوايل شار سه رپيه ل زه هاو هاته دنيا، ژيان تيه ل و سه خت ئولفه تي له مناليه و ترؤسكه هونه ر بؤ
ئولفه تي وه ل بري له شايره يل كوردا له كرماشان له ده هي 70 بار شيعر كرماشان خستينه ريا
ئولفه تي ودو زوان كوردي وفارسي نؤسي وه تا ئيرنگه 8 كتاو چاپ كرديه كتاوه يلي جور (1-خاكستري2-راخ3-به روايت دوربين روسي4-گه رمه شين5-سانه ناو6- هواي هرات7- آنها از مرگ ترسيده بودند8 گيان
له ناو ئي كتاوه يله گه رمه شين ،سانه ناو،گيان وه زوان كورديين كتاو گه رمه شين وه هار ئمسال چاپ چوارمي تيه ده ده يشت
ئولفه تي ليسانس علوم ئيرتيباطات ديريد وه دانجشوي ترم دويم كارشناسي ارشد ئه ده بياتي فارسيه ئولفه تي شاعير به رگوزيده ي چه ن خه لات ئه ده بيه كشوريه وداوه ر چه ن فستيوال شيعري فارسي وه كورديه
ئولفه تي له سال 89 وه خاتر فه ره له ناموراديه يل ئه راي هه ميشه له حضور له جه له سه يل ونشسته يل ئه دبي شاركرماشان كيشاده كينار ،ئمروو له گووشه ي له شار كرماشان خه ريك نؤسانوو ژيان هه نين خوه يه .

 

 

قاقه‌زێگ ئه‌ڕاێ شێعر وه‌تن ئاگرْ خوه‌ێ دا

هه‌يه‌گ بايدن

م له جی ت رێ كه‌م

ت له بانْ ده‌سه‌يلْ م بخه‌ف

م بنچينه‌م و چه‌وه‌يلْ ت ره‌سێ

له ئێوارانێگ ساسانی

سانه‌گان له رؤ ده‌سْ ت نـؤسام و

له لێان چيمه‌و بان

ئه‌و ده‌رساته‌[1] گ م

سه‌ربازْ (پاتاق) تنيش بؤم

له ئێوارانْ تاق وه‌سان

جيه‌لاد[2] گرد و

لوواێ لوو[3] شيرين مانتوو كوڵه‌گه‌د كرديده وه‌ر و چيد

م له ئه‌سفار ئه‌ربه‌ئه

يا له حاشا كردنْ ئشقد گ ئاگر بچووده لێ

چليارْ بێده‌نگێگم

تا دؤیه‌‌تڵه‌ێ ده‌م خڕێگ

هه‌ر شه‌و ده‌مێ تامْ ئاو ده‌ێد

ترجمه :

كاغذی برای سرودن شعر خودسوزی كرد

همين كه بيايی

من به جای تو راه می‌روم

تو روی دستهای من چرت بزن

نسب من به چشم‌های تو می‌رسد

در آن غروب ساسانی

سنگ‌ها را از روی دست تو نوشتم و

از آنها بالا می‌رفتم

آن لحظه كه سرباز (پاتاق) تو هم بودم

در عصر تاق بستان

لج ات گرفت و

به اتفاق شيرين مانتوی كوتاهت را پوشيدی و رفتی

من از اسفار اربعه

يا در انكار عشقت كه آتش بگيرد

نوزاد چهل روزه‌ای هستم

تا دختری با صورت گرد

كه هر شب دهانش طعم آب می‌دهد



[1]- لحظه‌، خلق‌الساعه‌، درحال

[2]- تحریک، عکس‌العمل

[3] - همراهی و رقابت، چشم و هم چشمی و مبالغه‌

 

 

 

 

پرسيار

------------

 

ئه‌ور ئاره‌ما!

م دؤه‌تانه نماز خوه‌نم

ئه‌مانيگ ت كورانه قيژنييد

ها له هؤرد؟!

له ئيلاخ

فه‌ره چشته‌يل

وه سه‌ر واران قه‌رد كرد‌نوو

وه‌فر بي گوماني بي وچان

چالوو به‌رزي ولات خستؤده‌يه‌ك؟

م ئمجا

م دؤه‌تانه نوورستم

وه ماتيك دووين كاليگ

له شوون سيولم

سي جار گيرستم

 

قسيه قسيه تيه‌ري!

ئه‌مانيگ ئه‌ور ئاره‌ما

م پاييز كوريگ تيه‌رم

     يا دؤه‌تيگ

م دووين گيرم

ت كه‌مي كال تر بوار

 

بۆ زانیار زورتر ده‌توانن سه‌ردانی وبلاگی تایبه‌تی شاعر بکه‌ن:

 http://www.rakh.blogfa.com

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در شنبه بیست و یکم خرداد 1390 و ساعت 18:13 |

یادگیری زبان کُردی


 

احمد بهرامی

 

قبل از آن که وارد بخش زبان کُردی شویم لازم است در باره ی چگونگی خواندن و نوشتن زبان کُردی مختصر گونه مطالبی را ذکر نمود.(بعضی با اسناد به سخنان و نوشته های بعضی از افراد کم اطلاع از زبان کُردی  بر این باور اند که کُردی زبان نبوده و لهجه است . چون در این شماره جای کافی نیست سعی می کنیم در چاپ های بعدی زبان بودن کُردی را با دلایل و مدارک کافی اثبات کنیم)

در زبان کُردی حروف همان طور که نوشته می شوند خوانده می شوند.«نوشتار عین گفتار است»

در زبان فارسی برای تلفظ کردن صحیح کلمات نیاز به تمرین و به خاطره سپردن تلفظ صحیح کلمات از طریق چگونگی قرار گرفتن شان در جمله است برای مثال : در فارسی ما می نویسیم«اردک» حال نمی دانیم که این کلمه را چگونه تلفظ کنیم ، مگر آن که مانند عرب زبانان برای این کلمات اعراب گذاری کنیم «اَردَک ، اَردُک ، اردَک ،اَردَکُ و یا اُردَک» این در حالی است که در زبان کُردی این چنین نیست و تلفظ صحیح همان است که نوشته می شود و احتیاجی به اعراب گذاری و یا توجه به معنی جمله و جایگاه حروف در جمله نیست برای مثال:«ئورده‌ک،ئه‌‌ردۆک،ئرده‌ک،ئه‌رده‌کۆ و یا ئۆرده‌ک» همان طور که می بینیم برای هر کدام نوشتار خواصی وجود دارد.در الفبای کُردی اعراب گذاری وجود ندارد ، مثلاً برای     «   ُ» از «ۆ،و» برای «   َ» از«ه» برای«وُ» از «وو» و... استفاده می شود{سَر«سه‌ر» ، کُرد «کورد» ، نوُسین «نووسین» ، اُردَک« ئۆرده‌ک »و...}

در نوشتن کُردی« ا و آ» در اول کلمه قرار نمی گیرد و به جای آن از «ئ و ئا » استفاده می شود

برای مثال:

{آرام«ئارام»،آراد«ئاراد»،آرَش«ئاره‌ش»،اَگَر«ئه‌گه‌ر»از«ئه‌ز» و اَردَلان«ئه‌رده‌ڵان»}

در الفبای کُردی بجزء حروف «ل،ی،ر» حروفی به شکل«ڵ،ێ، ڕ»که سنگین تر تلفظ می شوند وجود دار  مثل:{دڵ،دێر،دڕک و...}

در الفبای کُردی حرف«ڤ» نیز وجود دارد که معادل«V» انگلیسی خوانده می شودومثل : {هه‌ڤاڵ، هیڤا}

به طور کلی الفبای کُردی شامل حروف زیر است.

1 – حروف صامت

ێ - ب - پ - ت - ج - چ - ح – خ – د - ر- ڕ- ز- ژ – س – ش – ع – غ – ف – ق – ڤ – ک – گ – ل – ڵ – م – ن – و – ه – ی

2 - حروف مصوت

ا -  ه – وو- ێ


 

اصلاحیه ای برای الفبا ی  زبان کُردی


 

{در این نوشته هرگاه اسم از گوران می آید ،منظور«لک،لر،کلهرو اورامی»است نه یک طایفه ی مخصوصی با لهجه ی بخصوص}

امروزه لهجه سورانی به عنوان لهجه استاندارد در آمده  و به طبع آن الفبلی آن به عنوان الفبای استاندارد درآمده است اما این الفبا نمی تواند تمام لهجه های کردی را در بر بگیرد.

 برای مثال«ۊ»  و «ٸ» در كردي گورانی وجود دارد كه در رسم الخط سوراني نيست .«ن» و «گ» (تودماغي) نیز وجود دارد كه آن هم مختص لهجه ی گورانی است نه سوراني كه عدد هفت كوچك در زير اين دو قرار مي گيرد يعني با هم ارتباط دارند.
در لهجه گوراني حروف حلقي به زبان نمي آيد. اگر ما اين را ناديده نگيريم، قانون سوراني از بين مي رود و اگر قانون سوراني را مدنظر بگيريم، نمي تواند كامل باشد ولهجه گورانی براي نوشتن مشكل پيدا مي كند. اگر به زبان هاي  ايران باستان هم مراجعه شود خواهیم  ديد كه حروف حلقي وجود ندارند. در لهجه ی گورانی با يك «و» كوتاه كه از ضمه كوتاه تر است برخورد می کنیم. مثل كلمه ي«گوني» («و» در اينجا از «ــُ » كوتاه تر و از «و»بلندتر است)

تركيباتي داريم مثل «ئا» (ئـ + ا)، «ئو» (ئـ + و) يا «ئي» ( ئـ + ي) اما وقتي به «و» ‌دو نقطه دار مي رسيم از تركيب صداي  «و» + «ي» تشكيل شده است.

در كلمه ي «هو – شم» (كرماشاني= مي گويم) مي بايست دو نقطه روي«و» قرار گيرد در اينجا استثناً «-» به دنبال «و» و به جاي دو نقطه آمده است.
گورانی «وو» مجهول هم دارد كه بر روي هر دوي آنها نقطه قرار مي گيرد.« ۊ ۊ»
ما مي گوئيم كه زبان ساسانيان 44 حرف داشته است. پس ما هم با بازگشت به آن زمان هر چه حروف بيشتري را به كار ببريم، زبان كردي را غني تر كرده ايم. وقتي زبان متحد و رسم الخط متحد از تمام لهجه ها و گويش ها شكل گرفت قرائت هر متني از هر لهجه اي براي ديگر لهجه ها آسان است وقتي مي گوئيم زبان كردي، يعني تمام لهجه ها، سوران، گوران و ... مي توانند از هم وام بگيرند

سوران مي گويد من كرد اصيل هستم با رسم الخط خودم، خوب،گوران هم همين را مي گويد كه موجب تنش مي شود.

کردها همه یکی اند  حساب نیست واين كه فقط آنها را جزو «كرد» به حساب بياورند اما توجهي به ادبيات و رسم الخط آنان نشود كه در اثر عدم شناخت‌سورانها از  گورانها است. اگر بحث تدريس زبان كردي پيش بيايد، رسم الخط سوراني از كامياران به پایين كاربردي ندارد.

و اما ریشه ای مشکل کجاست؟

يك موضوع به دولت بر مي گردد كه تدريس زبان كردي را عملي نكرده، يك دليل هم از طرف خودتان است  و يكي هم از طرف كردهاي ديگر لهجه هاست. وقتي خودتان اثبات نكنيد و رسم الخط نداشته باشيد و اهميت ندهيد ديگران هم  مي گويند اينها كرد نيستند و نهايتا هم دولت چنين اقدامي نمي كند. وقتي خودتان نخواهيد  نمي شود كاري از پيش برد. دليل اصلي خودتان هستيد. بيشترين عامل شكست لهجه ی گورانی خود گوران ها هستند. از طرفي وقتي ديگر لهجه ها مي گويند كه گوران ها كرد نيستند، خيلي گران تمام مي شود. مي گويند تو كرد هستي ولي رسم الخط نداري!‌ اين يعني انكار كرد بودن«گوران» به صورت غير مستقيم. پس شما «كرد» بودن خودتان را چگونه اثبات می كنید؟«سوران» شعار مي دهد كه گوران كرد است اما وقتي حرف عمل به ميدان مي آيد... !بايد درتمام مسايل»كردي» گوران را بپذيرند. وقتي من از رسم الخط كردي گورانی با گسترده لكستان،‌ايلام، كرماشان و  لرستان بهره اي نداشته باشید، لهجه ی شما قابل استفاده نباشد و ... ديگر چه نوع كردي هستید؟يكي از مسايلي كه در حال حاضر در كرماشان حاكم است اين است كه همه شعار مي دهند كه همه كرد هستيم. اما براي «كرد» بودن و ماندن چه گامي برداشته اند؟ اين كرد بودن بايد به هم نزديك باشد يا دور؟ اگر بخواهید در اين زمينه گامي بردارید بايد جدي تر  باشید .

پس باید الفبای را ساخت که تمام لهجه های کردی را  بتوان با آن نوشت.

كردها تا زماني كه رسم الخط كامل و مشترك نداشته باشند و هر كسي كه در لهجه ي خود تخصص دارد با هم گفت و گو نكنند و يك رسم الخط كامل ننويسند، مشكلات همچنان باقي مي ماند.

هر پيشنهادي كه براي يك شكل شدن رسم الخط زبان كردي صورت گيرد بايد منهاي مذهب باشد. مذهب يك موضوع دروني است. و عقايد مذهبي كردها بايد نزد هم محترم باشد . تقيه كرد و بعضي «اهل حق»، « ایزدی» ،             « زرتشتی» ، «یهودی»،«مسیحی»، « اهل تسنن» و بعضي هم«دوازده امامي» هستند. ما براي اتحاد و رفع تفرقه در جامعه بايد به اعتقادات هم احترام بگذاريم.

در مرحله دوم بايد يك كانوني به وجود بيايد كه فقط مختص به«كردي» باشد كه رسم الخط كردي را دنبال كند. نگوئيد من كرد اصيل هستم ديگري فتوكپي يا ... ! اين مسايل تفرقه انگيز است. هر گلچيني كه از لهجه هاي كردي (با زير مجموعه هايش) سوراني، گوراني و ...تشكيل شود تبديل به زبان متحد مي شود. اگر زبان كردي در دانشگاه تدريس شود يا بايد سوراني و گورانی جداگانه به عنوان دو لهجه مشخص، هر كدام تدريس شود كه تا ابد موازي كاري مي شود يا بايد به صورت وام گيري و تكميل همديگر به لحاظ رسم الخط  و زبان مشترك و متحد با ديگر لهجه ها تشكيل دهند كه موجب مي شود سوران به لهجه گوران و گوران به لهجه سوران نوشته ي كردي رابخواند حتي اگر از آن متوجه نشود..

 

با تشکر از کاک  " فریبرز "

 

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در شنبه بیست و یکم خرداد 1390 و ساعت 17:51 |

مامۆستا هه‌ژار

ئاره‌زوو  یادگاری

                                              


عه‌بدوره‌حمانی شه‌رافکه‌ندی ناسراو به‌ هه‌ژار یه‌کێک له‌ شاعیرو نووسه‌ره‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌کانی ئه‌ده‌بیاتی کورده‌وارییه‌. هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای مناڵیه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ مامۆستا هێمن له‌ خانه‌قا ده‌رسی مه‌لایه‌تی  ته‌واو کردووه‌ و هه‌تا کۆتایی ته‌مه‌نی ئاگای له‌م شاعیره‌ نه‌براوه‌. ئه‌م دوو شاگرده‌ی خانه‌قای شفیعی بۆرهانی ئه‌وه‌نده‌ به ‌یه‌که‌وه‌ گه‌رموو گۆر بوون که‌ مامۆستا هه‌ژار دواتر "ده‌ڵێ"له‌مه‌ودای ده‌ربه‌ده‌ریم دا،ته‌نیا به‌یادی مامه‌ هێمن فرمێسکم هه‌ڵوه‌راندووه‌،به‌لێ خه‌می که‌س و کارو دۆست ویارانم زۆر بووه‌،به‌ڵام گریانم هه‌ر ته‌نیا بۆ‌دووری هێمن هاتووه‌".

هه‌ژا له‌ سالی 1300 ی .ک له‌ شاری مه‌هاباد له‌دایک بووه‌ ، له‌ ساڵی 1362 ی. ک دا زه‌ماوه‌ندی کردووه‌. له‌ 1368 ی.ک دا ئاواره‌ی به‌غدا بووه‌،پاشان به‌ره‌ و لوبنان و سوورییه‌ و رۆیشتووه‌ و سه‌رله‌نوێ گه‌راوه‌  به‌غدا و له‌ وێشه‌وه‌،هه‌ڵوه‌دای شاخ و کێوه‌کانی کوردستانی عیراق و ئێران بووه‌.

ئه‌م زانایه‌ هه‌رچه‌ند زۆرتر وه‌کوو شاعیرێک هاته‌ نێو ئه‌ده‌بی کوردییه‌وه‌ باڵام دواتر له‌ زۆر بوواریی دیکه‌ دا ده‌ستی به‌ کار لرد و به‌رهه‌می زۆر گه‌وره‌ی له‌ خۆی به‌ جێ هێشت که‌ بریتین له‌ : وه‌رگێرانی چوارینه‌کانی خه‌یام،ئاماده‌کردنی هه‌نبانه‌بۆرینه‌، وه‌رگێرانی قورانی پیرۆز و دیان کاریی گه‌وره‌ی دیکه‌ .

له‌ ئاکام دا ئه‌م زانا مه‌زنه‌  له‌ 2ی ره‌شه‌مه‌ی ساڵی 1369 ی هه‌تاوی له‌ تاران کۆچی دوایی کرد و له‌ شاریی مه‌هاباد له‌ په‌نایی یاره‌ دێرینه‌ جگه‌ر سۆزه‌که‌ی خۆی(مامۆستا هێمن)به‌ خاک سپێردرا یادی به‌خێربێ.


دایک و باب

به‌ڕه‌نجی  دایک،   به‌خێ  و کراوم                    باوک  ماندوبوو  ب ۆ نان و   ئاوم

دایکی  دڵسۆزم  په‌روه‌رده‌ی  کردم                    ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ نه‌با ‌زۆر زوو ده‌مردم

دایک زۆر له‌ خۆی خۆشتری ده‌وێم                   ئه‌و  به‌رگم  ده‌شوا،  ئه‌و راده‌خاجم

پێڵاوی   دایک    له ‌ بانی    چاوم                    باوکم خۆش  ئه‌وێ  هه‌تا  من  ماوم

         

+ نوشته شده توسط شیرکو در شنبه بیست و یکم خرداد 1390 و ساعت 17:45 |

رێنووسی یه‌کگرتووی کوردی

 

له‌ ده‌زگای چاپ و په‌خشی "سه‌رده‌م"ه‌وه


‌ ڕێنووسی یه‌کگرتووی کوردی

 

 



داوا له‌ نووسه‌رانی به‌ڕێز ده‌که‌ین، ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێت به‌رهه‌مه‌کانیان له

‌ ڕێگه‌ی ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌مه‌وه‌ بڵاوبکه‌نه‌وه‌، پێڕه‌وی له‌م

 ڕێنووسه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن، که‌ ڕێنووسی په‌سه‌ندکراوی ئه‌و سیمینار و

 کۆبوونه‌وانه‌یه‌ که‌ له‌ کاتی خۆیدا له‌ هه‌ولێر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ بڕیاریان

 له‌سه‌ر درابوو( جگه‌ له‌ یه‌ک دو ده‌سکاریی بچووک ).

یه‌که‌م: گیروگرفتی پیتی (و).


نیشانه‌ی‌ (و) له‌ زمانی کوردیدا به‌م شێوانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌نووسرێت:


1- پیتی (و)ی کورت، واته‌ (و)ی بزوێنی کورت (و: u)


بۆ نموونه: کورد. کورت. کوشت.‌


2- پیتی (وو)ی درێژ، واته‌ (وو)ی بزوێنی درێژ (وو: u)


بۆ نموونه‌: سوور. چوو. دوو.



3- پیتی (و)ی کۆنسۆنانت (نه‌بزوێن)، واته‌ (و: w)


بۆ نموونه‌: ئاوایی. وه‌ره‌. هاوار.



4- پیتی (ۆ)ی کراوه‌، واته‌ (ۆ: o)


بۆ نموونه‌: دۆڵ. گۆڕ، نۆ.



دووه‌م: گیروگرفتی پیتی (و)ی سه‌ره‌تای وشه‌.


هه‌ر وشه‌یه‌ک به‌ پیتی (و) ده‌ست پێ بکات به‌ یه‌ک (و) ده‌نووسرێت.


بۆ نموونه‌: وریا. وڵات. وشه‌. ورد.



سێیه‌م: گیروگرفتی پیتی (ی):


نیشانه‌ی (ی) له‌ زمانی کوردیدا به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌یه‌:


1. پیتی (ی)ی بزوێن، واته‌ (ی: i).


بۆ نموونه‌: زه‌وی- zewi، جوانی ، خۆشه‌ویستی ، کوردی، جیهانی


2. پیتی (ی)ی کۆنسۆنانت، واته‌ (ی: y)


بۆ نموونه‌: یار- yar



* سه‌رنج1: پیتێکی (ی)ی بزوێنی فره‌ کورت هه‌یه‌ که‌ له‌ نووسینی

 کوردی له‌ ئه‌لفوبێی لاتینیدا نیشانه‌ی (i)ی بۆ دانراوه‌ وه‌ک له

‌ وشه‌کانی: من- min، کن- kin، ژن-jin. ئه‌م نیشانه‌یه‌ له‌ نووسینی

 کوردیدا به‌ ئه‌لفوبێی عه‌ره‌بی نییه‌،



* سه‌رنج2: نیشانه‌کانی (ی)ی بزوێن و (ی)ی کۆنسۆنانت، واته‌ (i)

 و (y) له‌ پیتی عه‌ره‌بیدا هه‌ردووکیان هه‌مان نیشانه‌ی (ی) یان هه‌یه‌،

 به‌ڵام له‌ ڕاستیدا له‌ یه‌کتر جیاوازن و له‌ کاتی به‌دوای یه‌کترهاتنیاندا

 ده‌بێت هه‌ردووکیان بنووسرێن.


وه‌ک: نییه‌. چییه‌. دیارییه‌که‌. زه‌وییه‌که‌.



* سه‌رنج3: له‌ کاتی هاتنی سێ پیتی (ی) به‌دوای یه‌کتردا وه‌ک له

‌ وشه‌کانی (ئاواییه‌که‌مان..) (کۆتاییه‌کی...) (وه‌ستاییه‌کی..) (کۆتایی به

‌ کاره‌که‌ هێنا..) هه‌ر به‌ دوو (ی) ده‌نووسرێن.



چواره‌م: گیروگرفتی پیتی (ڕ)ی گران، واته‌ (ڕ)ی نیشانه‌دار. ئه‌م پیته

‌ له‌ هه‌ر کوێیه‌کی وشه‌دا هات ده‌بێت به‌ نیشانه‌که‌یه‌وه‌ بنووسرێت، واته‌ له

‌ سه‌ره‌تا و ناوه‌ڕاست و کۆتایی وشه‌دا هه‌ر (ڕ)ی گرانی نیشانه‌داره‌.


وه‌ک: ڕۆژ. بڕیار. که‌ڕ.



پێنجه‌م: گیروگرفتی پیتی (و)ی به‌یه‌که‌وه‌به‌ستن (عطف):


پیتی (و)ی به‌یه‌که‌وه‌به‌ستن، به‌شێوه‌یه‌کی جیاواز له‌ وشه‌ی خۆی و پاش

 خۆیه‌وه‌ ده‌نووسرێت و مامه‌ڵه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆی له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت.

 


بۆ نموونه‌: من و تۆ. ئاره‌زوو و وریا.



* سه‌رنج: له‌ هه‌ندێک وشه‌ی لێکدراودا پیتی (و)ی به‌یه‌که‌وه‌به‌ستن

 بووه‌ به‌ به‌شێک له‌ هه‌ردوو وشه‌ لێکدراوه‌که‌ و به‌ هه‌موویان وشه‌یه‌کی

 سه‌ربه‌خۆیان دروست کردووه‌.


وه‌ک: کاروبار. ده‌نگوباس. ئه‌لفوبێ. هاتوچۆ.


له‌م بارانه‌دا مامه‌ڵه‌ی سه‌ربه‌خۆ له‌گه‌ڵ پیتی (و)ی به‌یه‌که‌وه‌به‌ستندا

 ناکرێت و وشه‌که‌ هه‌مووی به‌سه‌ریه‌که‌وه‌ ده‌نووسرێت وه‌ک له

‌ نموونه‌کاندا پیشانمان دا.



شه‌شه‌م: وشه‌ی ناساده‌ چ ناو بێت یان زاراوه‌، ده‌بێت به‌سه‌ریه‌که‌وه‌ وه‌کو

 یه‌ک وشه‌ بنووسرێن. وه‌ک:


ناو: چه‌مچه‌ماڵ. بێکه‌س. دڵشاد. زوورگه‌زراو. بێخاڵ. ناڵپارێز.

 میاندواو. کانیکه‌وه‌. سپیگره‌.


زاراوه‌: ڕێنووس. ڕێپێوان. ده‌سبه‌جێ. جێبه‌جێ. نیشتمانپه‌روه‌ر.

 ده‌ستنووس. ڕاسته‌وخۆ. یه‌کشه‌وه‌ (مانگی یه‌کشه‌وه‌).


حه‌وته‌م: پیتی (ت) له‌ کۆتایی کار (فرمان)دا ده‌شێ بنووسرێت و ده‌شێ

 نه‌نووسرێت.


وه‌ک: دێت و ده‌ڕوات (یان) دێ و ده‌ڕوا.



هه‌شته‌م: نیسبه‌ت له‌ زمانی کوردیدا زۆربه‌ی جار به‌هۆی پیتی (ی) له

‌ کۆتایی ناودا ده‌کرێت.


وه‌ک: پێنجوێنی. هه‌ولێری. دهۆکی. شێخانی.


هه‌روه‌ها ئه‌م نموونانه‌ی خواره‌وه‌:


ئه‌حمه‌دئاوا: ئه‌حمه‌دئاوایی.


یارمجه‌: یارمجه‌یی.


تووزخورماتوو: تووزخورماتوویی.


شنۆ: شنۆیی.


ئاکرێ: ئاکرێیی (یان) ئاکره‌یی.


لادێ: لادێیی.



* سه‌ره‌نج: ئه‌و ناوانه‌ی خۆیان به‌ پیتی (ی) ته‌واو ده‌بن، پێویست

 ناکات (ه‌)ی نیسبه‌تیان بخرێته‌ پاڵ. وه‌ک:


سلێمانی: کامه‌ران سلێمانی


کانیماسی: حاجی حوسێن کانیماسی.


ئامێدی: ئازاد ئامێدی.



نۆیه‌م: هه‌ر وشه‌یه‌کی بیانی چ هاتبێته‌ ناو زمانی کوردییه‌وه‌ یان هه‌ر

 ناو و وشه‌یه‌کی تر که‌ له‌ نووسینی کوردیدا دێته‌ پێشه‌وه‌ به‌ ڕێنووسی

 کوردی ده‌نووسرێت.


وه‌ک: قه‌ڵه‌م. ئه‌کبه‌ر. قاهیره‌. ئۆتۆمۆبێل. دۆستوێفسکی.



ده‌یه‌م: ئامرازی (تر، ترین) که‌ بۆ به‌راورد به‌کاردێن ده‌بێت به

‌ وشه‌کانی پێش خۆیانه‌وه‌ بلکێنرێن. وه‌ک:


جوان: جوانتر- جوانترین.


خاو: خاوتر- خاوترین.



* سه‌ره‌نج: ئه‌م ئامرازه‌ی (تر) جیاوازه‌ له‌ وشه‌ی (تر) که‌ به‌ واته‌ی

 (دی، دیکه‌) دێت.


ئه‌مه‌ی دوایی ده‌بێت به‌ جیاواز له‌ وشه‌ی پێش خۆی بنوسرێت.


وه‌ک: ماڵێکی تر، چیی ترم ناوێ.



یازده‌یه‌م: جێناوی نیشانه‌ی وه‌ک: ئه‌م. ئه‌و. ئه‌ڤ.


ئه‌م جێناوانه‌ ئه‌گه‌ر ئاوه‌ڵکاری (کات- یان- شوێن)یان به‌دوادا هات

 پێیانه‌وه‌ ده‌لکێن و ده‌بن به‌ یه‌ک وشه‌ی سه‌ربه‌خۆ.


وه‌ک؛ ئه‌مشه‌و. ئه‌مڕۆ. ئه‌ڤساڵ. ئه‌مجاره‌. ئه‌مبه‌ر و ئه‌وبه‌ر. ئه‌ڤرۆ.



دوازده‌یه‌م: نیشانه‌کانی نه‌ناسراوی وه‌ک (..یه‌ک.. ێک.. ه‌ک) به‌م

 شێوه‌ی خواره‌وه‌ ده‌چنه‌ سه‌ر وشه‌کانی پێش خۆیان:


1- ئه‌گه‌ر وشه‌کان به‌ پیته‌ بزوێنه‌کانی (ا، ی، ه‌، ێ) ته‌واو بووبن، ئه‌وا

 نیشانه‌ی (..یه‌ک)یان ده‌خرێته‌ پاڵ وه‌ک: چیا: چیایه‌ک.


زه‌وی: زه‌وییه‌ک.


دێ: دێیه‌ک.


2- ئه‌گه‌ر وشه‌کان به‌ پیته‌ بزوێنی (وو)یان هه‌ر پیتێکی ده‌نگدار

 (نه‌بزوین: کۆنسۆنانت) ته‌واو بوون، ئه‌وا نیشانه‌ی (ێک- له

‌ کرمانجی خواروو) و نیشانه‌ی (ه‌ک- له‌ کرمانجی سه‌روو)ی ده‌چێته

‌ سه‌ر. وه‌ک:


خانوو: خانووێک، خانووه‌ک.


گوند: گوندێک (کرمانجی خواروو)، گونده‌ک (کرمانجی سه‌روو).


ژن: ژنێک: (کرمانجی خواروو)، ژنه‌ک (کرمانجی سه‌روو).



سێزده‌یه‌م:
گیروگرفتی پاشگره‌کانی (دا، ڕا، وه‌و، ه‌وه‌).


ئه‌م پاشگرانه‌ به‌ وشه‌کانی پێش خۆیانه‌وه‌ ده‌لکێنرێن. وه‌ک:


دا: له‌ دڵدا (هه‌ر برینێ له‌ دڵدا هه‌یه‌ ساڕێژی که‌ن). (خه‌مێکم له

‌ دڵدایه‌).


ڕا: له‌ ئامێدیڕا (له‌ وێڕا به‌پێ هاتووین). (له‌خۆڕا دڵی گۆڕاوه‌).


وه‌: له‌ چوارچراوه‌ (له‌وێوه‌ هاتووین).


ه‌وه‌: به‌ ماڵه‌وه‌ (به‌ ماڵه‌وه‌ ڕۆیشتین).



* سه‌رنج: پاشگری (دا) جیایه‌ له‌ وشه‌ی (دا) که‌ فرمانه‌ و چاوگه‌که‌ی

 (دان)ه‌.


وه‌ک: تیرێکی له‌ دڵی دا. تیرێکی له‌ دڵی دام. ئه‌م (دا)یه‌ی فرمان به

‌ جیا ده‌نووسرێت.



چوارده‌یه‌م: گیروگرفتی پێشگره‌کانی (هه‌ڵ. دا. ڕا. وه‌ر. ده‌ر).


1- ئه‌م پێشگرانه‌ کاتێک ده‌چنه‌ سه‌ر چاوگ یان ف‌رمان یان حاڵه‌تێکی

 تر پێیانه‌وه‌ ده‌لکێن . وه‌ک:


* چاوگ:


هه‌ڵ: هه‌ڵکردن. هه‌ڵگرتن. هه‌ڵکورمان. هه‌ڵکێشان.


دا: دابڕان. داخستن. داڕمان. داکردن.


ڕا: ڕاگرتن. ڕاکێشان. ڕاپه‌ڕین.


وه‌ر: وه‌رگرتن. وه‌رسوڕان.


ده‌ر: ده‌رکردن. ده‌رهێنان.


* فرمان:


هه‌ڵ: هه‌ڵگره‌. هه‌ڵمه‌خه‌. هه‌ڵکشێ.


دا: دانێ. دامه‌بڕه‌.


ڕا: ڕاکێشه‌. ڕامه‌په‌ڕێنه‌.


وه‌ر: وه‌رگره‌. وه‌رسوڕێنه‌.


ده‌ر: ده‌ر‌بێنه‌. ده‌رخه‌.


* حاڵه‌تی تر. وه‌ک:


هه‌ڵکشاو. هه‌ڵنه‌کشا. دانراو. ڕاپه‌ڕیو. ڕانه‌په‌ڕیو. وه‌رگرتوو.

 وه‌رگرته‌. ده‌رخراو. ده‌رکراو.


2- ئه‌گه‌ر جێناوی لکاو که‌وته‌ نێوان پێشگر و فرمانه‌که‌ی دوای خۆی

 ئه‌وا به‌یه‌که‌وه‌ ده‌نووسرێن. وه‌ک:


هه‌ڵ: هه‌ڵمگرن. هه‌ڵیانکه‌ن. هه‌ڵمانکێشن. هه‌ڵمانمه‌واسن.


دا: داماننه‌نایه‌. دایانخه‌ن. دایبڕه‌.


ڕا: ڕایانده‌گرین. ڕامکێشه‌. ڕامپه‌ڕێنه‌. ڕاشیانپه‌ڕێنن.


وه‌ر؛ وه‌رمانگرتایه‌. وه‌رینه‌گریت. وه‌ریانسووڕێنه‌.


ده‌ر: ده‌ریانپه‌ڕاندین. ده‌ریخه‌.



پازده‌یه‌م: ئه‌گه‌ر وشه‌ی دووه‌م له‌ دۆخی فرماندا بوو، به‌ جیا

 ده‌نووسرێن:


ڕیک ده‌که‌وین. پێکیان هێناینه‌وه‌. پێک نه‌هاتین. یه‌کیان نه‌گرتووه‌.

 ده‌ستمان نه‌که‌وت.



به‌ڵام ئه‌گه‌ر وشه‌ی دووه‌م له‌ دۆخی چاوگ یان حاڵه‌تی تردا بوو، ئه‌وا

 هه‌ردوو وشه‌که‌ به‌ یه‌که‌وه‌ ده‌لکێنرێن.


وه‌ک: ڕێککه‌وتن. پێکهاتن. یه‌کگرتن. ده‌سخستن. یه‌کگرتوو.

 ده‌سکه‌وتوو. پێکهاته‌.



شازده‌یه‌م: ئامرازی (ش)ی ته‌ئکید که‌وته‌ هه‌ر شوێنێکی وشه‌وه‌ ده‌بێت

 به‌ به‌شێک له‌ وشه‌که‌ و نابێت به‌هۆی له‌تبوونی وشه‌که‌.


وه‌ک: بشته‌وێ ناتده‌مێ. نه‌شخۆیت. گوتی دێم... نه‌شهات.

 نه‌شمانگرتن. بشمانبه‌ن.

 

 

 

 

سه رچاوه : ده زگای  په خش و چاپی سه رده م

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در دوشنبه بیست و ششم اردیبهشت 1390 و ساعت 13:3 |

وبسایت های خبری کردی

 

 

دستوور

ئه مرو

استانداری هه ولیر

peyamner

کۆمه‌ڵه‌ى ژیانەوەی گەنجان

ده نگی ئمه ریکا کردی

هه لویست

ده نگی سه ربه خو

ده نگه کان

ڕێکخراوى چاودێرى کوردۆساید

گروپی روژنامه نوسکانی به سنور

کورد هه وال

ناوه ندی راگه یاندنی یه کیه تی نیشتمانی کوردستان

میدیا

دوربین

سایت رسمی دوکتور برهه م صالح

خندان

کردستان تودی

24کاتزمیر

کورد پرس

موطنی دات کام

کوردستان ئکونومیک

سبه ی

کورد پیدیا

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:54 |
 
(روزنامه و مجله)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:44 |

لینک وبسایت های دانلود کتاب 

 کردی

 

 انتشارات مووکریان

انتشارات سه رده م

پرتووک

ای کورد

انتشارات اراس

کتبخانه ی کوردی (یه گرتووی ئیسلامی)

puk midya

مالیک له ئاسمان

کتیب

خزان

پ چ دکه

روزنامه خبات

دنگدان

ماڵپه‌ڕی بڵاوكراوه‌كانی هاوڕێ باخه‌وان

بوکان

چراکان

اسلامیک گرووپ

genderkurd

جوک کردی - نوکته ی کوردی

ماڵپه‌ڕى ئنستیتیوتى كه‌له‌پوورى كورد

شعر کردی کرماشانی

خیزان

انتشارات ئاراس

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:38 |

لینک وبسایت های دانلود اهنگ

 

 وفیلم کردی

 

کوردیش موزیک

داستان

کوردیش مووزیک

چییا

کوردستان

چوار اسار

کوردستان گورانی کرمانجی

عاشقان

راپی کوردی

دانلود راپی کوردی

دانلود دکلمه ماموستا هیمن

فیلم دوبلاژ کوردی

bakrajo

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:16 |
 
 
 
 
 
 
+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:10 |

وبسایت  شخصیت های کورد

 

سایت رسمی استاد شیرکو بیکه س

 

سایت رسمی دوکتور برهه م صالح

+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:7 |

لینک وبسایت های ارائه دهنده

لینک

 کردی

کوردیش میدیا

kurdistan4all

کورد دات کم

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 16:3 |

وبسایت خدمات نرم افزارو سخت

افزار کامپیوتر و چت کردی 

 

دانلود فونت کردی و کیبورد کورد

کورد پروگرام

webchin

kurdprogram

kurdistane

microkurd

ژوانگه

چت روم کردی

ژوان نێت » هۆنراوه‌

namonet فرهنگ لغت

فه رهه نگی ئه لیکترونیکی

فه رهه نگ ئازاد

دانلود فونت کردی

کورد ئاپلود

دیکشنری کوردی قایل نصب روی گوشی موبایل

c4kurd

kurdishweb

 

 

+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 15:56 |
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
+ نوشته شده توسط شیرکو در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 و ساعت 15:44 |